مخالف عزلت و خلوت‌اند و ايثار را وظيفهء صوفى مىدانند . خرّازيّه پيروان ابو سيعيد خرّاز ( متوفّى 286 ه ) ، كه هدف اصلى آنان دو اصل فنا و بقاست . جنيديّه پيروان ابو القاسم جنيد ( متوفّى 297 يا 299 ه ) ، كه اهل صحوند و هشيارى را يگانه راه وصول به مقصد مىشمارند . حكيميّه پيروان ابو عبد اللّه محمّد بن على حكيم ترمذى ( متوفّى 285 ه ) ، اينان ولايت را حقيقت طريقت مىدانند . خفيفيّه پيروان ابو عبد اللّه محمّد بن خفيف ( متوفّى 331 ه ) ، كه سخن اصلى آنان در غيبت و حضور است . سيّاريّه پيروان ابو العباس سيّارى ( متوفّى 342 ه ) ، كه سخن از جمع و تفرقه مىرانند . حلمانيّه پيروان ابو حلمان دمشقى ( در طبقات الصوفية سلمى و لسان الميزان از او ياد شده است ) كه به حلول و اباحه متّهم‌اند . فارسيّه مريدان فارس دينورى ، كه او نيز طرفدار حلول است و پيروان حلّاج پس از كشته شدن وى ، گرد فارس جمع شدند . قادريّه پيروان شيخ عبد القادر گيلانى ، ملقب به قطب الاعظم ( متوفّى - 562 ه ) هستند . شيخ ، از استادان نظاميّهء بغداد بود و به انواع علوم آشنايى داشت و كتابهاى الفتح الرّبانى و الفيض الرّحمانى و الغنية لطالبى طريق الحق از اوست پيروان اين مكتب وحدت وجودىاند به محبّت و خدمت شهرت دارند رنگ سبز را وجه تمايز خود ساخته بودند . رفاعيّه مؤسّس اين طريق ابو العباس سيد احمد رفاعى بصرى ( متوفّى 578 ) است كه سلسلهء شيوخ آن به معروف كرخى مىرسد . پيروان اين طريقت ، جهانگرد و خانه به دوش و در كار رياضت و تربيت و ترتيب ذكر ، تندروتر از قادريّه‌اند . سهرورديّه پيروان ابو حفص عمر سهروردى ( متوفّى 632 ه ) ، كه عمل به فرائض دين را مقدّمهء وصول به حقيقت مىشمارند 37 . سلسله‌هاى جلاليّه ، جماليّه ، زينبيّه ، خلوتيّه و شعبه‌هاى متعدّد و مختلف آن در آسياى صغير ، روشنيّه در افغانستان ، از طريقت سهرورديه نشأت يافته‌اند . زكريّاى مولتانى ( 578 - 661 ه ) ، اين طريقت را در هند رواج داد و پيروان فراوانى يافت 38 .